مفسران حقیقی قرآن

مفسران حقیقی قرآن

 

در قرآن مجید آیاتی وجود دارد دال بر اینکه تمام علوم و بیان تمام اشیاء در قرآن وجود دارد؛ مثلاً: «و نزّلنا علیک الکتاب تبیاناً لکلّ شئ.» (نحل 89) و ما قرآن را بر تو نازل کردیم تا بیان کننده ی هر چیزی باشد. «ما فرّطنا فی الکتاب من شئ.» و ما در قرآن از چیزی فروگذار نکردیم. (انعام 38)  «و لا رطب و لا یابس الّا فی کتاب مبین» (انعام 59)  هیچ ترو خشکی نیست مگر آنکه در کتاب روشن موجود است.

حال، سوال اینجاست که قرآنی که در دست ماست، چگونه می تواند تمامی علوم را در خود جای دهد در حالی که ظاهر محدودی دارد؟ پاسخ به این سؤال را در ضمن آیات و روایات ، بیان می داریم:

خداوند متعال در قرآن مجید می فرماید: « ... و انزلنا إلیک الذکر لتبین للناس ما نزّل الیهم لعلهم یتفکّرون»(نحل 44) و ما قرآن را به سوی تو نازل کردیم تا تو برای مردم بیان کنی آنچه را بر آنها نازل شده تا شاید آنها به تفکر بروند. «و ما انزلنا علیک الکتاب الّا لتبیّن لهم الذی اختلفوا فیه هدیً و رحمةً لقوم یؤمنون»(نحل64) و ما قرآن را بر تو نازل نکردیم مگر برای آنکه تو برای آنها آشکارا بیان کنی آنچه را در آن اختلاف دارند و برای هدایت و رحمت برای قومی که ایمان می آورند.» آنچه از این دو آیه استفاده می شود این است که همانگونه که خداوند قرآن را بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل فرمود، همانطور وظیفه تبیین و توضیح یا همان تفسیر قرآن را نیز بر عهده ایشان نهاد. به عبارتی خداوند علم به قرآن و محتوای آن را به پیامبر صلی الله علیه و آله عطا فرموده است و ایشان از این طریق ، علم به تمامی اشیاء و تمامی علوم را که در آیات صدر مطلب به آن اشاره شد، دارا هستند. اما، آیا علم این کتاب و محتوای آن به شخص دیگری غیر از پیامبر صلی الله علیه و آله اعطا شده است؛ و یا به عبارتی، بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله برای یادگیری و فهمیدن و تفسیر قرآن، باید به چه شخصی رجوع نمود؟

در بعضی آیات قرآن به شخصی با عنوان «من عنده علم الکتاب» اشاره شده است. «وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلًا قُلْ كَفَى بِاللّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ » (رعد، 43) و کافران می گویند که تو پیامبر از طرف خدا نیستی، بگو: خداوند و کسی که «علم الکتاب» در نزد اوست برای شهادت به این که من پیامبرم کفایت می کند. بنابر این و با توجه به این آیه باید گفت: «علم کتاب» نزد شخص دیگری نیز موجود است . حال باید دید که آن شخص کیست؟ برید بن معاویه از اصحاب امام باقر علیه السلام از ایشان درباره این آیه می پرسد. و حضرت علیه السلام می فرمایند: «إیانا عنی و علیٌّ أوّلنا و أفضلنا و خیرنا بعد النبی صلی الله علیه و آله » (کافی ج1 ص 239) خداوند از «کسی که علم کتاب در نزد اوست» تنها ما را اراده فرموده و علی علیه السلام پس از پیامبر صلی الله علیه و آله اولین و برترین و بهترین ماست. أبوسعید حُذری از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله  می گوید: از این قول خداوند «قال الذی عنده علمٌ من الکتاب» ( کسی که بعضی از علم کتاب در نزدش بود) از پیامبر صلی الله علیه و آله سؤال کردم، فرمودند: او وصی و جانشین برادرم سلیمان نبی است. پرسیدم: یا رسول الله! پس « من عنده علم الکتاب» کیست؟ فرمودند: ذاک أخی علی بن ابی طالب علیه السلام. او، برادرم علی بن ابی طالب است. (امالی صدوق، ص565، وسائل الشیعه ج27،ص 188) در آیه ی 12 سوره «یس» نیز به «امام مبین» اشاره شده که خداوند علم تمام اشیاء را به او عطا کرده است که علم تفسیر قرآن از آن جمله است: «إنا نحن نحیی الموتی و نکتب ما قدّموا و آثارهم و کلّ شئٍ احصیناه فی امام مبین» به درستی که ما مردگان را زنده می کنیم و آنچه را انجام داده اند ثبت می کنیم و علم هر چیز را در امام مبین قرار دادیم. حضرت امام باقر علیه السلام می فرمایند: زمانی که این آیه نازل شد، ابوبکر و عمر برخاستند و عرض کردند: ای پیامبر! منظور از امام مبین، تورات است؟ فرمودند: خیر،عرض کردند: آیا انجیل است؟ پیامبر فرمودند: خیر، عرض کردند: منظور قرآن است؟ فرمودند:  خیر. در این هنگام حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام وارد شدند، و پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: «هو هذا إنه الإمام الذی احصی الله تبارک و تعالی فیه علم کل ّ شئ.» منظور اوست، به درستی که او همان امامی است که خداوند علم هرچیزی را به او عطا نموده است. ( معانی الاخبار، ص 95) در روایت دیگری که راوی آن، زید بن ثابت از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله و مورد قبول اهل سنت است، این طور آمده که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: «إنی تارک فیکم الثقلین، کتاب الله و علی ابن ابی طالب، و إنّ علی ابن ابی طالب هو افضل لکم من کتاب الله، لأنه ترجم لکم کتاب الله» (ارشاد القلوب ج2، ص379) همانا من در میان شما دو چیز گرانبها به یادگار می گذارم، قرآن و علی بن ابی طالب علیه السلام و همانا علی علیه السلام برای شما از قرآن برتر است؛ زیرا او برای شما قرآن را ترجمه و تفسیر و تبیین می کند. در توضیح این روایت می توان گفت: قرآن، مانند کتاب درسی است که تا معلم و استادی به تدریس و توضیح آن نپردازد، شاگرد نمی تواند هیچ بهره ای از آن کتاب برده و چه بسا در صورتی که خودش بی واسطه به آن کتاب مراجعه کند، در صورت نفهمیدن مطالب آن به انحراف و اشتباه دچار شود. پس عقل سلیم حکم می کند قرآن را که کتاب درسی اصلی ما مسلمانان است و درس زندگی و سعادت محتوای آن است، از مفسران حقیقی آن یعنی اهل بیت علیهم السلام، فرا گیریم.

بی علی، قرآن کتابی بی بهاست             چون که او، آیات حق را محتواست

افزودن دیدگاه

مطالب مرتبط با این نوشته